Η βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία αποτελεί σημαντικό ζήτημα για την ΕΕ από τη δεκαετία του 1980. Με τη θέσπιση νομοθεσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθορίστηκαν τα ελάχιστα πρότυπα για την προστασία των εργαζομένων, επιτρέποντας ταυτόχρονα στα κράτη μέλη να διατηρούν ή να θεσπίζουν αυστηρότερα μέτρα. Όταν τέθηκε σε ισχύ η Συνθήκη της Λισαβόνας, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης έγινε νομικά δεσμευτικός, καθιστώντας την πολιτική για την υγεία και την ασφάλεια έναν ακόμη πιο σημαντικό τομέα της νομοθεσίας της ΕΕ.
Νομική βάση
Άρθρα 91, 114, 115, 151, 153 και 352 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
Στόχοι
Βάσει του άρθρου 153 της ΣΛΕΕ, η ΕΕ δύναται να θεσπίσει νομοθεσία (οδηγίες) για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, προκειμένου να στηρίξει και να συμπληρώσει τις δραστηριότητες των κρατών μελών. Για τον σκοπό αυτό, καθορίζονται ελάχιστες απαιτήσεις σε επίπεδο ΕΕ, οι οποίες επιτρέπουν στα κράτη μέλη να θεσπίσουν υψηλότερα επίπεδα προστασίας σε εθνικό επίπεδο, εφόσον το επιθυμούν. Η Συνθήκη προβλέπει, επίσης, ότι οι οδηγίες που εγκρίνονται δεν πρέπει να επιβάλλουν διοικητικές, δημοσιονομικές ή νομικές δεσμεύσεις που θα παρεμπόδιζαν τη δημιουργία και την ανάπτυξη των ΜΜΕ.
Επιτεύγματα
1. Θεσμικές εξελίξεις
Υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ), πραγματοποιήθηκαν διάφορα ερευνητικά προγράμματα στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Η ανάγκη για μια συνολική προσέγγιση του ζητήματος έγινε έκδηλη όταν ιδρύθηκε η ΕΟΚ το 1957. Το 1974 ιδρύθηκε η συμβουλευτική επιτροπή για την ασφάλεια, την υγιεινή και την προστασία της υγείας στην εργασία για να βοηθήσει την Επιτροπή (Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 74/325/ΕΟΚ). Για την ολοκλήρωση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ήταν απαραίτητη η θέσπιση ελάχιστων κανόνων σε ό,τι αφορά την επαγγελματική υγεία και την ασφάλεια. Αυτό οδήγησε στην έκδοση ορισμένων οδηγιών, όπως η οδηγία 82/605/ΕΟΚ (που αντικαταστάθηκε από την οδηγία 98/24/ΕΚ) σχετικά με την προστασία από τους κινδύνους που σχετίζονται με τον μεταλλικό μόλυβδο, η οδηγία 83/477/EΟΚ (που τροποποιήθηκε τελευταία φορά από την οδηγία 2009/148/EΚ) σχετικά με τον αμίαντο και η οδηγία 86/188/EΟΚ (που τροποποιήθηκε τελευταία φορά από την οδηγία 2003/10/EΚ) σχετικά με τον θόρυβο.
1. Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη
Με την έγκριση της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης το 1987 τέθηκε για πρώτη φορά το θέμα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία στη Συνθήκη ΕΟΚ και το σχετικό άρθρο καθόρισε ελάχιστες απαιτήσεις και επέτρεψε στο Συμβούλιο να εγκρίνει οδηγίες για την επαγγελματική υγεία και ασφάλεια με ειδική πλειοψηφία. Στόχοι ήταν: να βελτιωθεί η υγεία και η ασφάλεια των εργαζομένων στον χώρο εργασίας· να εναρμονιστούν οι συνθήκες στο εργασιακό περιβάλλον· να αποφευχθεί το «κοινωνικό ντάμπινγκ», καθώς προχωρούσε η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς· και να αποτραπεί η μετεγκατάσταση εταιρειών σε περιοχές με χαμηλότερο επίπεδο προστασίας, με σκοπό να αποκτηθεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
2. Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997)
Η Συνθήκη του Άμστερνταμ ενίσχυσε τη σημασία των ζητημάτων απασχόλησης με την εισαγωγή του τίτλου για την απασχόληση και την Κοινωνική Συμφωνία. Για πρώτη φορά το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν από κοινού μέσω της διαδικασίας συναπόφασης οδηγίες οι οποίες καθόριζαν ελάχιστες απαιτήσεις στους τομείς της υγείας, της ασφάλειας στην εργασία, καθώς και των συνθηκών εργασίας.
3. Συμβολή της Συνθήκης της Λισαβόνας (2007)
Η Συνθήκη της Λισαβόνας περιλαμβάνει μία «κοινωνική ρήτρα» σύμφωνα με την οποία στις πολιτικές της Ένωσης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικές απαιτήσεις. Με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέστη νομικά δεσμευτικός για τα κράτη μέλη της ΕΕ, όταν αυτά εφαρμόζουν την ενωσιακή νομοθεσία.
4. Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων (2017)
Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων, που υπεγράφη από το Συμβούλιο, την Επιτροπή και το Κοινοβούλιο τον Νοέμβριο του 2017, θεσπίζει 20 δικαιώματα και αρχές, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 31 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, σε συνθήκες εργασίας οι οποίες σέβονται την υγεία, την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια των εργαζομένων. Σύμφωνα με την αρχή 10 του πυλώνα οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα σε υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία, καθώς και σε εργασιακό περιβάλλον που είναι προσαρμοσμένο στις επαγγελματικές ανάγκες τους και τους επιτρέπει να παρατείνουν τη παραμονή τους στην αγορά εργασίας.
Αν και μη δεσμευτικός καθ’ εαυτόν, ο πυλώνας αυτός αποτελεί μια δέσμη νομοθετικών μέτρων και μέτρων ήπιου δικαίου, η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση της σύγκλισης στην κατεύθυνση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης και εργασίας στην ΕΕ.
2. Ορόσημα: Οδηγίες και Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία
1. Οδηγία πλαίσιο 89/391/ΕΟΚ και ειδικές οδηγίες
Το άρθρο 137 της Συνθήκης της Νίκαιας (πλέον άρθρο 153 της ΣΛΕΕ) αποτέλεσε τη βάση για τις προσπάθειες της ΕΕ να βελτιώσει το περιβάλλον εργασίας με σκοπό την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων. Η έκδοση της οδηγίας πλαισίου 89/391/ΕΟΚ, με την οποία δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη νοοτροπία της πρόληψης, αποτέλεσε ορόσημο. Προέβλεπε προληπτικά μέτρα, πληροφόρηση, διαβούλευση, ισορροπημένη συμμετοχή και κατάρτιση των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.
Η οδηγία πλαίσιο αποτελεί το θεμέλιο για 25 ειδικές οδηγίες που καλύπτουν διαφορετικούς τομείς και για τον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 2062/94 σχετικά με την ίδρυση Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία. Επηρέασε όμως και άλλες νομοθετικές πράξεις που σχετίζονται με τους προσωρινά απασχολούμενους, καθώς και με ζητήματα που άπτονται του χρόνου εργασίας σε διάφορες οδηγίες.
Στις ειδικές οδηγίες περιλαμβάνονται οι εξής πτυχές:
- Οι απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας στον χώρο εργασίας (89/654/ΕΟΚ) και η σήμανση ασφάλειας και/ή υγείας στην εργασία (92/58/ΕΟΚ)·
- η χρήση εξοπλισμού εργασίας (89/655/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2001/45/ΕΚ και την οδηγία 2009/104/ΕΚ)· η χρήση εξοπλισμών ατομικής προστασίας (89/656/ΕΟΚ), η εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικόνισης (90/270/ΕΟΚ) και η χειρωνακτική διακίνηση φορτίων (90/269/ΕΟΚ)·
- Τομείς: προσωρινά ή κινητά εργοτάξια (92/57/ΕΟΚ)· εξορυκτικές διά γεωτρήσεων βιομηχανίες (92/91/ΕΟΚ, 92/104/ΕΟΚ) και αλιευτικά σκάφη (93/103/ΕΚ)·
- Ομάδες: έγκυοι εργαζόμενες (92/85/ΕΟΚ) και η προστασία των νέων στην εργασία (94/33/ΕΚ)·
- Παράγοντες: έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες (90/394/ΕΟΚ) και η οδηγία για την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες κατά την εργασία (2004/37/ΕΚ)· χημικοί παράγοντες (98/24/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2000/39/ΕΚ και την οδηγία 2009/161/ΕΕ)· βιολογικοί παράγοντες κατά την εργασία (2000/54/ΕΚ) και προστασία από την ιονίζουσα ακτινοβολία (οδηγία 2013/59/Ευρατόμ για την κατάργηση προηγούμενων σχετικών οδηγιών)· προστασία των εργαζομένων οι οποίοι είναι δυνατόν να εκτεθούν σε κίνδυνο από εκρηκτικές ατμόσφαιρες (99/92/ΕΚ)· έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (κραδασμοί) (2002/44/ΕΚ), θόρυβο (2003/10/ΕΚ), ηλεκτρομαγνητικά πεδία (2004/40/ΕΚ όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2013/35/ΕΕ) και τεχνητή οπτική ακτινοβολία (2006/25/ΕΚ)·
- Ουσίες: ευθυγράμμιση πολλών οδηγιών σχετικά με την ταξινόμηση, επισήμανση, συσκευασία ουσιών και μειγμάτων (οδηγία 2014/27/ΕΕ).
Η επικαιροποίηση της οδηγίας 2004/37/ΕΚ σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες συνιστά μια εν εξελίξει διαδικασία που θα συνεχιστεί στο μέλλον: μια πρώτη παρτίδα 13 ουσιών καλύφθηκε σε πρόταση που υποβλήθηκε τον Μάιο του 2016, η οποία και εγκρίθηκε τελικά τον Δεκέμβριο του 2017. Μια δεύτερη πρόταση του Ιανουαρίου 2017 για την αναθεώρηση των ορίων για επτά επιπλέον ουσίες εγκρίθηκε τον Ιανουάριο του 2019, αφότου το Κοινοβούλιο καθόρισε με επιτυχία οριακή τιμή επαγγελματικής έκθεσης σε εκπομπές καυσαερίων των κινητήρων ντίζελ που περιλαμβάνονται στο πεδίο της. Μια τρίτη πρόταση του Απριλίου 2018, η οποία καλύπτει πέντε επιπλέον ουσίες που χρησιμοποιούνται στη μεταλλουργία, τη γαλβανοπλαστική, την εξόρυξη, την ανακύκλωση, τα εργαστήρια και την υγειονομική περίθαλψη, τελικά εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2019 ως οδηγία 2019/983. Τέλος, τον Σεπτέμβριο του 2020, στο πλαίσιο της τέταρτης αναθεώρησης της οδηγίας προτάθηκε ο ορισμός νέων οριακών τιμών ή η αναθεώρηση των υφιστάμενων για τρεις καρκινογόνες ουσίες. Η Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ενέκρινε μια έκθεση σχετικά με τον εν λόγω φάκελο και αποφάσισε να εμπλακεί σε διοργανικές διαπραγματεύσεις από τον Απρίλιο του 2021. Η πρόταση αποτελεί την πρώτη πρωτοβουλία του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Φεβρουάριο του 2021.
Ένας άλλος τρόπος να δοθεί ώθηση στην κοινωνική νομοθεσία είναι οι συμφωνίες με τους κοινωνικούς εταίρους που συνάπτονται στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου (2.3.7). Τον Δεκέμβριο του 2016, το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία (ΕΕ) 2017/159 για την εφαρμογή της συμφωνίας των κοινωνικών εταίρων σχετικά με τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στον τομέα της αλιείας, η οποία είχε επιτευχθεί το 2013. Ωστόσο, δεν εγκρίθηκε παρόμοια συμφωνία με τη μορφή οδηγίας για τον κλάδο της κομμωτικής.
2. Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA)
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, με έδρα το Μπιλμπάο, ιδρύθηκε το 1996. Στόχος του είναι να ενισχύσει την ανταλλαγή γνώσεων και πληροφοριών προκειμένου να προωθηθεί μια νοοτροπία πρόληψης του κινδύνου. Έχει συσταθεί διαδικτυακή πλατφόρμα για το διαδικτυακό διαδραστικό εργαλείο εκτίμησης κινδύνου (OiRA), το οποίο περιέχει φιλικά προς τις ΜΜΕ τομεακά εργαλεία αξιολόγησης κινδύνου σε όλες τις γλώσσες, και το ηλεκτρονικό εργαλείο «Επικίνδυνες Ουσίες», το οποίο παρέχει ειδικές για τις εταιρείες συμβουλές σχετικά με τις επικίνδυνες ουσίες και τα χημικά προϊόντα και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να εφαρμόζουν ορθές πρακτικές και προστατευτικά μέτρα. Το 2015, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) ολοκλήρωσε την επανεξέταση των επιτυχημένων πρωτοβουλιών συγκριτικής αξιολόγησης για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, οι οποίες επέτρεψαν στις οργανώσεις να συγκρίνουν τις αντίστοιχες διαδικασίες για την υγεία και την ασφάλεια. Το 2016, ολοκλήρωσε ένα πιλοτικό σχέδιο σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας, που ξεκίνησε η Επιτροπή κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Επιπλέον, από το 2000, ο Οργανισμός έχει πραγματοποιήσει ετήσιες εκστρατείες ευαισθητοποίησης με τίτλο «Υγιείς χώροι εργασίας» σχετικά με διάφορα θέματα υγείας και ασφάλειας. Η εκστρατείας ευαισθητοποίησης για την περίοδο 2020-2022 επικεντρώνεται στην πρόληψη των σχετιζόμενων με την εργασία μυοσκελετικών παθήσεων (MSD).
3. Κοινοτικά προγράμματα δράσης και στρατηγικές για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία
Μεταξύ του 1951 και του 1997 υλοποιήθηκαν ερευνητικά προγράμματα της ΕΚΑΧ στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία. Η Ευρωπαϊκή Κοινωνική Ατζέντα, η οποία εγκρίθηκε το 2000, συνέβαλε στην υιοθέτηση μιας περισσότερο στρατηγικής προσέγγισης στο θέμα σε επίπεδο ΕΕ. Στη συνέχεια υιοθετήθηκε μια συνολική προσέγγιση της ευημερίας στο χώρο εργασίας μέσω της κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία για την περίοδο 2002-2006.
Η κοινοτική στρατηγική για την περίοδο 2007-2012 επικεντρώνεται στην πρόληψη. Στόχος της ήταν να επιτύχει μια συνεχή μείωση των επαγγελματικών ατυχημάτων και ασθενειών στην ΕΕ, ιδίως δημιουργώντας και εφαρμόζοντας εθνικές στρατηγικές, καθώς και βελτιώνοντας, απλοποιώντας αλλά και εφαρμόζοντας καλύτερα τις υφιστάμενες νομοθετικές ρυθμίσεις μέσω της ανταλλαγής ορθών πρακτικών, της ευαισθητοποίησης και της καλύτερης ενημέρωσης και κατάρτισης.
Τον Ιούνιο του 2014, η Επιτροπή δημοσίευσε το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία για την περίοδο 2014-2020, το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Μάρτιο του 2015. Το πλαίσιο αποσκοπεί να αντιμετωπίσει τρεις μεγάλες προκλήσεις: να βελτιώσει και να απλοποιήσει τους υφιστάμενους κανόνες, να ενισχύσει την πρόληψη ασθενειών που σχετίζονται με την εργασία, συμπεριλαμβανομένων νέων κινδύνων, και να λάβει υπόψη τη γήρανση του εργατικού δυναμικού. Ιδιαίτερη προσοχή αποδίδεται στις ανάγκες των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων. Επιπλέον, η ανακοίνωση της Επιτροπής του 2017 για μια ασφαλέστερη και πιο υγιεινή εργασία επικεντρώθηκε στον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας και της πολιτικής της ΕΕ για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία.
Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, που εγκρίθηκε στις 3 Μαρτίου 2021, η Επιτροπή πρότεινε ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία για την περίοδο 2014-2020. Επικεντρώνεται στην πρόβλεψη και τη διαχείριση των αλλαγών στον νέο κόσμο της εργασίας, στη βελτίωση της πρόληψης των εργατικών ατυχημάτων και ασθενειών και στην αύξηση της ετοιμότητας για ενδεχόμενες μελλοντικές κρίσεις στον τομέα της υγείας. Όπως και οι προηγούμενες στρατηγικές, το νέο αυτό πλαίσιο αναμένεται να πυροδοτήσει την έγκριση ή την αναθεώρηση εθνικών στρατηγικών ΕΑΥ που αποσκοπούν στην τόνωση συντονισμένων δράσεων σε διάφορα επίπεδα, με τη συμμετοχή των κρατών μελών, των κοινωνικών εταίρων και άλλων βασικών ενδιαφερόμενων μερών. Η εν λόγω επικείμενη ανακοίνωση αποτυπώνει επίσης τα πρόσφατα συμπεράσματα του Συμβουλίου και τις γνωμοδοτήσεις της τριμερούς συμβουλευτικής επιτροπής για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία και της επιτροπής ανώτερων επιθεωρητών εργασίας.
Μετά την επιδημιολογική έξαρση της νόσου COVID-19, η Επιτροπή έλαβε μέτρα για τη διασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων. Συγκεκριμένα, τον Ιούνιο του 2020, επικαιροποιήθηκε η οδηγία για την έκθεση σε βιολογικούς παράγοντες (2000/54/ΕΚ) ώστε να συμπεριληφθεί στον σχετικό κατάλογο και ο SARS-CoV-2, καθώς και να αναγνωριστούν οι νέοι κίνδυνοι στον χώρο εργασίας. Η Επιτροπή ενθάρρυνε τους εργοδότες να αξιολογήσουν τους κινδύνους και να λάβουν προληπτικά και προστατευτικά μέτρα για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων, ιδίως για τους εργαζόμενους που έρχονται σε άμεση επαφή με τον ιό. Τον Απρίλιο του 2020 η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για την επιστροφή στην εργασία μετά την άρση των μέτρων περιορισμού της κυκλοφορίας και, στη συνέχεια, αναπτύχθηκε ένα πρακτικό διαδικτυακό εργαλείο για να βοηθήσει τους εργοδότες στην αξιολόγηση κινδύνου κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει τονίσει πολλές φορές την ανάγκη να βελτιωθεί η προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων. Έχει εγκρίνει ψηφίσματα, στα οποία ζητεί να καλύπτονται από τη νομοθεσία της ΕΕ όλες οι πτυχές που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τη σωματική ή την ψυχική ευημερία των εργαζομένων. Το Κοινοβούλιο έχει επίσης ασκήσει σημαντική επιρροή σε οδηγίες για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Υποστηρίζει την Επιτροπή στις προσπάθειές της να βελτιώσει την παροχή ενημέρωσης προς τις ΜΜΕ. Θεωρεί ότι η εργασία πρέπει να προσαρμόζεται στις ικανότητες και ανάγκες των ατόμων, και όχι το αντίθετο, και ότι τα εργασιακά περιβάλλοντα θα πρέπει να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη τις ειδικές ανάγκες των ευάλωτων εργαζομένων. Το Κοινοβούλιο έχει παροτρύνει την Επιτροπή να διερευνήσει αναδυόμενους κινδύνους οι οποίοι δεν καλύπτονται από την ισχύουσα νομοθεσία, π.χ. η έκθεση σε νανοσωματίδια, το άγχος, η επαγγελματική εξουθένωση και η βία, καθώς και η παρενόχληση στον χώρο εργασίας.
Συγκεκριμένα, η συμβολή του Κοινοβουλίου ήταν καθοριστικής σημασίας για την έγκριση συμφωνίας πλαισίου σχετικά με την πρόληψη των τραυματισμών που προκαλούνται από αιχμηρά αντικείμενα στον νοσοκομειακό και υγειονομικό τομέα, η οποία υπεγράφη από τους κοινωνικούς εταίρους της ΕΕ και εφαρμόστηκε με την οδηγία 2010/32/ΕΕ του Συμβουλίου. Ζήτησε επίσης να βελτιωθεί η ισχύουσα νομοθεσία σχετικά με την προστασία των εγκύων εργαζομένων, καθώς και με την προστασία των εργαζομένων από τις μυοσκελετικές διαταραχές. Περαιτέρω καίρια αιτήματα αποτελούν η θέσπιση οδηγίας που θα καθορίζει ελάχιστες προϋποθέσεις όσον αφορά την αναγνώριση των επαγγελματικών νόσων, και η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας πλαισίου 89/391/ΕΟΚ ώστε να συμπεριλάβει ορισμένες ομάδες εργαζομένων (όπως οι εργαζόμενοι στις ένοπλες δυνάμεις, οι αυτοαπασχολούμενοι, οι οικιακοί βοηθοί και οι εργαζόμενοι κατ’ οίκον).
Τον Ιούνιο του 2010, το Κοινοβούλιο απέρριψε την πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση της οδηγίας σχετικά με τον χρόνο εργασίας των εργαζομένων που εκτελούν κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών, διότι δεν συμφώνησε ότι οι αυτοαπασχολούμενοι εργαζόμενοι θα πρέπει να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Συνεπώς, η Επιτροπή απέσυρε την πρότασή της.
Στο ψήφισμά του, της 25ης Νοεμβρίου 2015, το Κοινοβούλιο, αντιδρώντας στην έγκριση, από την Επιτροπή, του πλαισίου για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία την περίοδο 2014-2020, εξέφρασε δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι στο πλαίσιο δεν ορίζονται συγκεκριμένοι στόχοι ενώ ζήτησε να συμπεριληφθούν πιο συγκεκριμένα νομοθετικά και μη νομοθετικά μέτρα μετά την ενδιάμεση επανεξέταση του 2016.
Τον Σεπτέμβριο του 2018, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τρόπους για την επανένταξη των εργαζομένων που αναρρώνουν από τραυματισμούς και ασθένειες σε μια ποιοτική απασχόληση, που βασίζεται σε τρεις πυλώνες: πρόληψη και έγκαιρη παρέμβαση· επιστροφή στην εργασία· και αλλαγή νοοτροπίας έναντι της επανένταξης των εργαζομένων.
Τον Σεπτέμβριο του 2021 η Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων του Κοινοβουλίου ενέκρινε νέα έκθεση νομοθετικής πρωτοβουλίας με συστάσεις προς την Επιτροπή σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τον αμίαντο. Προτείνει την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πλήρη κατάργηση του αμιάντου με στόχο την ασφαλή και οριστική αφαίρεση του αμιάντου από το δομημένο περιβάλλον και, ως εκ τούτου, την καλύτερη προστασία των εργαζομένων και των πολιτών. Προτείνει επίσης την επικαιροποίηση της οδηγίας 2009/148/ΕΚ σχετικά με τον αμίαντο και ζητεί την υποβολή νομοθετικής πρότασης σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών και τη θέσπιση ελάχιστων προδιαγραφών για την αποζημίωση όσων υποφέρουν από επαγγελματικές ασθένειες που συνδέονται με τον αμίαντο.
Πέρα από την τροποποίηση των προτεινόμενων νομοθετικών διατάξεων και την παρακολούθηση και ενθάρρυνση των υπόλοιπων εργασιών της Επιτροπής στον τομέα της υγείας και ασφάλειας, το Κοινοβούλιο προσεγγίζει το ζήτημα και με προορατικό τρόπο, εξετάζει νέους κινδύνους που συνδέονται με την τεχνολογική καινοτομία και τις συναφείς αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας.
Helen Hoffmann
Η βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία αποτελεί σημαντικό ζήτημα για την ΕΕ από τη δεκαετία του 1980. Με τη θέσπιση νομοθεσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθορίστηκαν τα ελάχιστα πρότυπα για την προστασία των εργαζομένων, επιτρέποντας ταυτόχρονα στα κράτη μέλη να διατηρούν ή να θεσπίζουν αυστηρότερα μέτρα. Όταν τέθηκε σε ισχύ η Συνθήκη της Λισαβόνας, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης έγινε νομικά δεσμευτικός, καθιστώντας την πολιτική για την υγεία και την ασφάλεια έναν ακόμη πιο σημαντικό τομέα της νομοθεσίας της ΕΕ.
Νομική βάση
Άρθρα 91, 114, 115, 151, 153 και 352 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
Στόχοι
Βάσει του άρθρου 153 της ΣΛΕΕ, η ΕΕ δύναται να θεσπίσει νομοθεσία (οδηγίες) για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, προκειμένου να στηρίξει και να συμπληρώσει τις δραστηριότητες των κρατών μελών. Για τον σκοπό αυτό, καθορίζονται ελάχιστες απαιτήσεις σε επίπεδο ΕΕ, οι οποίες επιτρέπουν στα κράτη μέλη να θεσπίσουν υψηλότερα επίπεδα προστασίας σε εθνικό επίπεδο, εφόσον το επιθυμούν. Η Συνθήκη προβλέπει, επίσης, ότι οι οδηγίες που εγκρίνονται δεν πρέπει να επιβάλλουν διοικητικές, δημοσιονομικές ή νομικές δεσμεύσεις που θα παρεμπόδιζαν τη δημιουργία και την ανάπτυξη των ΜΜΕ.
Επιτεύγματα
1. Θεσμικές εξελίξεις
Υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ), πραγματοποιήθηκαν διάφορα ερευνητικά προγράμματα στον τομέα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία. Η ανάγκη για μια συνολική προσέγγιση του ζητήματος έγινε έκδηλη όταν ιδρύθηκε η ΕΟΚ το 1957. Το 1974 ιδρύθηκε η συμβουλευτική επιτροπή για την ασφάλεια, την υγιεινή και την προστασία της υγείας στην εργασία για να βοηθήσει την Επιτροπή (Απόφαση του Συμβουλίου αριθ. 74/325/ΕΟΚ). Για την ολοκλήρωση της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ήταν απαραίτητη η θέσπιση ελάχιστων κανόνων σε ό,τι αφορά την επαγγελματική υγεία και την ασφάλεια. Αυτό οδήγησε στην έκδοση ορισμένων οδηγιών, όπως η οδηγία 82/605/ΕΟΚ (που αντικαταστάθηκε από την οδηγία 98/24/ΕΚ) σχετικά με την προστασία από τους κινδύνους που σχετίζονται με τον μεταλλικό μόλυβδο, η οδηγία 83/477/EΟΚ (που τροποποιήθηκε τελευταία φορά από την οδηγία 2009/148/EΚ) σχετικά με τον αμίαντο και η οδηγία 86/188/EΟΚ (που τροποποιήθηκε τελευταία φορά από την οδηγία 2003/10/EΚ) σχετικά με τον θόρυβο.
1. Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη
Με την έγκριση της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης το 1987 τέθηκε για πρώτη φορά το θέμα της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία στη Συνθήκη ΕΟΚ και το σχετικό άρθρο καθόρισε ελάχιστες απαιτήσεις και επέτρεψε στο Συμβούλιο να εγκρίνει οδηγίες για την επαγγελματική υγεία και ασφάλεια με ειδική πλειοψηφία. Στόχοι ήταν: να βελτιωθεί η υγεία και η ασφάλεια των εργαζομένων στον χώρο εργασίας· να εναρμονιστούν οι συνθήκες στο εργασιακό περιβάλλον· να αποφευχθεί το «κοινωνικό ντάμπινγκ», καθώς προχωρούσε η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς· και να αποτραπεί η μετεγκατάσταση εταιρειών σε περιοχές με χαμηλότερο επίπεδο προστασίας, με σκοπό να αποκτηθεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
2. Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997)
Η Συνθήκη του Άμστερνταμ ενίσχυσε τη σημασία των ζητημάτων απασχόλησης με την εισαγωγή του τίτλου για την απασχόληση και την Κοινωνική Συμφωνία. Για πρώτη φορά το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο ενέκριναν από κοινού μέσω της διαδικασίας συναπόφασης οδηγίες οι οποίες καθόριζαν ελάχιστες απαιτήσεις στους τομείς της υγείας, της ασφάλειας στην εργασία, καθώς και των συνθηκών εργασίας.
3. Συμβολή της Συνθήκης της Λισαβόνας (2007)
Η Συνθήκη της Λισαβόνας περιλαμβάνει μία «κοινωνική ρήτρα» σύμφωνα με την οποία στις πολιτικές της Ένωσης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι κοινωνικές απαιτήσεις. Με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέστη νομικά δεσμευτικός για τα κράτη μέλη της ΕΕ, όταν αυτά εφαρμόζουν την ενωσιακή νομοθεσία.
4. Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων (2017)
Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων, που υπεγράφη από το Συμβούλιο, την Επιτροπή και το Κοινοβούλιο τον Νοέμβριο του 2017, θεσπίζει 20 δικαιώματα και αρχές, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 31 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, σε συνθήκες εργασίας οι οποίες σέβονται την υγεία, την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια των εργαζομένων. Σύμφωνα με την αρχή 10 του πυλώνα οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα σε υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία, καθώς και σε εργασιακό περιβάλλον που είναι προσαρμοσμένο στις επαγγελματικές ανάγκες τους και τους επιτρέπει να παρατείνουν τη παραμονή τους στην αγορά εργασίας.
Αν και μη δεσμευτικός καθ’ εαυτόν, ο πυλώνας αυτός αποτελεί μια δέσμη νομοθετικών μέτρων και μέτρων ήπιου δικαίου, η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση της σύγκλισης στην κατεύθυνση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης και εργασίας στην ΕΕ.
2. Ορόσημα: Οδηγίες και Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία
1. Οδηγία πλαίσιο 89/391/ΕΟΚ και ειδικές οδηγίες
Το άρθρο 137 της Συνθήκης της Νίκαιας (πλέον άρθρο 153 της ΣΛΕΕ) αποτέλεσε τη βάση για τις προσπάθειες της ΕΕ να βελτιώσει το περιβάλλον εργασίας με σκοπό την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων. Η έκδοση της οδηγίας πλαισίου 89/391/ΕΟΚ, με την οποία δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στη νοοτροπία της πρόληψης, αποτέλεσε ορόσημο. Προέβλεπε προληπτικά μέτρα, πληροφόρηση, διαβούλευση, ισορροπημένη συμμετοχή και κατάρτιση των εργαζομένων και των εκπροσώπων τους στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.
Η οδηγία πλαίσιο αποτελεί το θεμέλιο για 25 ειδικές οδηγίες που καλύπτουν διαφορετικούς τομείς και για τον κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 2062/94 σχετικά με την ίδρυση Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία. Επηρέασε όμως και άλλες νομοθετικές πράξεις που σχετίζονται με τους προσωρινά απασχολούμενους, καθώς και με ζητήματα που άπτονται του χρόνου εργασίας σε διάφορες οδηγίες.
Στις ειδικές οδηγίες περιλαμβάνονται οι εξής πτυχές:
- Οι απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας στον χώρο εργασίας (89/654/ΕΟΚ) και η σήμανση ασφάλειας και/ή υγείας στην εργασία (92/58/ΕΟΚ)·
- η χρήση εξοπλισμού εργασίας (89/655/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2001/45/ΕΚ και την οδηγία 2009/104/ΕΚ)· η χρήση εξοπλισμών ατομικής προστασίας (89/656/ΕΟΚ), η εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικόνισης (90/270/ΕΟΚ) και η χειρωνακτική διακίνηση φορτίων (90/269/ΕΟΚ)·
- Τομείς: προσωρινά ή κινητά εργοτάξια (92/57/ΕΟΚ)· εξορυκτικές διά γεωτρήσεων βιομηχανίες (92/91/ΕΟΚ, 92/104/ΕΟΚ) και αλιευτικά σκάφη (93/103/ΕΚ)·
- Ομάδες: έγκυοι εργαζόμενες (92/85/ΕΟΚ) και η προστασία των νέων στην εργασία (94/33/ΕΚ)·
- Παράγοντες: έκθεση σε καρκινογόνους παράγοντες (90/394/ΕΟΚ) και η οδηγία για την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες κατά την εργασία (2004/37/ΕΚ)· χημικοί παράγοντες (98/24/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2000/39/ΕΚ και την οδηγία 2009/161/ΕΕ)· βιολογικοί παράγοντες κατά την εργασία (2000/54/ΕΚ) και προστασία από την ιονίζουσα ακτινοβολία (οδηγία 2013/59/Ευρατόμ για την κατάργηση προηγούμενων σχετικών οδηγιών)· προστασία των εργαζομένων οι οποίοι είναι δυνατόν να εκτεθούν σε κίνδυνο από εκρηκτικές ατμόσφαιρες (99/92/ΕΚ)· έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (κραδασμοί) (2002/44/ΕΚ), θόρυβο (2003/10/ΕΚ), ηλεκτρομαγνητικά πεδία (2004/40/ΕΚ όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2013/35/ΕΕ) και τεχνητή οπτική ακτινοβολία (2006/25/ΕΚ)·
- Ουσίες: ευθυγράμμιση πολλών οδηγιών σχετικά με την ταξινόμηση, επισήμανση, συσκευασία ουσιών και μειγμάτων (οδηγία 2014/27/ΕΕ).
Η επικαιροποίηση της οδηγίας 2004/37/ΕΚ σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους που συνδέονται με την έκθεση σε καρκινογόνους ή μεταλλαξιογόνους παράγοντες συνιστά μια εν εξελίξει διαδικασία που θα συνεχιστεί στο μέλλον: μια πρώτη παρτίδα 13 ουσιών καλύφθηκε σε πρόταση που υποβλήθηκε τον Μάιο του 2016, η οποία και εγκρίθηκε τελικά τον Δεκέμβριο του 2017. Μια δεύτερη πρόταση του Ιανουαρίου 2017 για την αναθεώρηση των ορίων για επτά επιπλέον ουσίες εγκρίθηκε τον Ιανουάριο του 2019, αφότου το Κοινοβούλιο καθόρισε με επιτυχία οριακή τιμή επαγγελματικής έκθεσης σε εκπομπές καυσαερίων των κινητήρων ντίζελ που περιλαμβάνονται στο πεδίο της. Μια τρίτη πρόταση του Απριλίου 2018, η οποία καλύπτει πέντε επιπλέον ουσίες που χρησιμοποιούνται στη μεταλλουργία, τη γαλβανοπλαστική, την εξόρυξη, την ανακύκλωση, τα εργαστήρια και την υγειονομική περίθαλψη, τελικά εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2019 ως οδηγία 2019/983. Τέλος, τον Σεπτέμβριο του 2020, στο πλαίσιο της τέταρτης αναθεώρησης της οδηγίας προτάθηκε ο ορισμός νέων οριακών τιμών ή η αναθεώρηση των υφιστάμενων για τρεις καρκινογόνες ουσίες. Η Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ενέκρινε μια έκθεση σχετικά με τον εν λόγω φάκελο και αποφάσισε να εμπλακεί σε διοργανικές διαπραγματεύσεις από τον Απρίλιο του 2021. Η πρόταση αποτελεί την πρώτη πρωτοβουλία του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου, που εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Φεβρουάριο του 2021.
Ένας άλλος τρόπος να δοθεί ώθηση στην κοινωνική νομοθεσία είναι οι συμφωνίες με τους κοινωνικούς εταίρους που συνάπτονται στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου (2.3.7). Τον Δεκέμβριο του 2016, το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία (ΕΕ) 2017/159 για την εφαρμογή της συμφωνίας των κοινωνικών εταίρων σχετικά με τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στον τομέα της αλιείας, η οποία είχε επιτευχθεί το 2013. Ωστόσο, δεν εγκρίθηκε παρόμοια συμφωνία με τη μορφή οδηγίας για τον κλάδο της κομμωτικής.
2. Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA)
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, με έδρα το Μπιλμπάο, ιδρύθηκε το 1996. Στόχος του είναι να ενισχύσει την ανταλλαγή γνώσεων και πληροφοριών προκειμένου να προωθηθεί μια νοοτροπία πρόληψης του κινδύνου. Έχει συσταθεί διαδικτυακή πλατφόρμα για το διαδικτυακό διαδραστικό εργαλείο εκτίμησης κινδύνου (OiRA), το οποίο περιέχει φιλικά προς τις ΜΜΕ τομεακά εργαλεία αξιολόγησης κινδύνου σε όλες τις γλώσσες, και το ηλεκτρονικό εργαλείο «Επικίνδυνες Ουσίες», το οποίο παρέχει ειδικές για τις εταιρείες συμβουλές σχετικά με τις επικίνδυνες ουσίες και τα χημικά προϊόντα και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να εφαρμόζουν ορθές πρακτικές και προστατευτικά μέτρα. Το 2015, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) ολοκλήρωσε την επανεξέταση των επιτυχημένων πρωτοβουλιών συγκριτικής αξιολόγησης για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, οι οποίες επέτρεψαν στις οργανώσεις να συγκρίνουν τις αντίστοιχες διαδικασίες για την υγεία και την ασφάλεια. Το 2016, ολοκλήρωσε ένα πιλοτικό σχέδιο σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας, που ξεκίνησε η Επιτροπή κατόπιν αιτήματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Επιπλέον, από το 2000, ο Οργανισμός έχει πραγματοποιήσει ετήσιες εκστρατείες ευαισθητοποίησης με τίτλο «Υγιείς χώροι εργασίας» σχετικά με διάφορα θέματα υγείας και ασφάλειας. Η εκστρατείας ευαισθητοποίησης για την περίοδο 2020-2022 επικεντρώνεται στην πρόληψη των σχετιζόμενων με την εργασία μυοσκελετικών παθήσεων (MSD).
3. Κοινοτικά προγράμματα δράσης και στρατηγικές για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία
Μεταξύ του 1951 και του 1997 υλοποιήθηκαν ερευνητικά προγράμματα της ΕΚΑΧ στον τομέα της ασφάλειας και της υγείας στην εργασία. Η Ευρωπαϊκή Κοινωνική Ατζέντα, η οποία εγκρίθηκε το 2000, συνέβαλε στην υιοθέτηση μιας περισσότερο στρατηγικής προσέγγισης στο θέμα σε επίπεδο ΕΕ. Στη συνέχεια υιοθετήθηκε μια συνολική προσέγγιση της ευημερίας στο χώρο εργασίας μέσω της κοινοτικής στρατηγικής για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία για την περίοδο 2002-2006.
Η κοινοτική στρατηγική για την περίοδο 2007-2012 επικεντρώνεται στην πρόληψη. Στόχος της ήταν να επιτύχει μια συνεχή μείωση των επαγγελματικών ατυχημάτων και ασθενειών στην ΕΕ, ιδίως δημιουργώντας και εφαρμόζοντας εθνικές στρατηγικές, καθώς και βελτιώνοντας, απλοποιώντας αλλά και εφαρμόζοντας καλύτερα τις υφιστάμενες νομοθετικές ρυθμίσεις μέσω της ανταλλαγής ορθών πρακτικών, της ευαισθητοποίησης και της καλύτερης ενημέρωσης και κατάρτισης.
Τον Ιούνιο του 2014, η Επιτροπή δημοσίευσε το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία για την περίοδο 2014-2020, το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο τον Μάρτιο του 2015. Το πλαίσιο αποσκοπεί να αντιμετωπίσει τρεις μεγάλες προκλήσεις: να βελτιώσει και να απλοποιήσει τους υφιστάμενους κανόνες, να ενισχύσει την πρόληψη ασθενειών που σχετίζονται με την εργασία, συμπεριλαμβανομένων νέων κινδύνων, και να λάβει υπόψη τη γήρανση του εργατικού δυναμικού. Ιδιαίτερη προσοχή αποδίδεται στις ανάγκες των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων. Επιπλέον, η ανακοίνωση της Επιτροπής του 2017 για μια ασφαλέστερη και πιο υγιεινή εργασία επικεντρώθηκε στον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας και της πολιτικής της ΕΕ για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία.
Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, που εγκρίθηκε στις 3 Μαρτίου 2021, η Επιτροπή πρότεινε ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία για την περίοδο 2014-2020. Επικεντρώνεται στην πρόβλεψη και τη διαχείριση των αλλαγών στον νέο κόσμο της εργασίας, στη βελτίωση της πρόληψης των εργατικών ατυχημάτων και ασθενειών και στην αύξηση της ετοιμότητας για ενδεχόμενες μελλοντικές κρίσεις στον τομέα της υγείας. Όπως και οι προηγούμενες στρατηγικές, το νέο αυτό πλαίσιο αναμένεται να πυροδοτήσει την έγκριση ή την αναθεώρηση εθνικών στρατηγικών ΕΑΥ που αποσκοπούν στην τόνωση συντονισμένων δράσεων σε διάφορα επίπεδα, με τη συμμετοχή των κρατών μελών, των κοινωνικών εταίρων και άλλων βασικών ενδιαφερόμενων μερών. Η εν λόγω επικείμενη ανακοίνωση αποτυπώνει επίσης τα πρόσφατα συμπεράσματα του Συμβουλίου και τις γνωμοδοτήσεις της τριμερούς συμβουλευτικής επιτροπής για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία και της επιτροπής ανώτερων επιθεωρητών εργασίας.
Μετά την επιδημιολογική έξαρση της νόσου COVID-19, η Επιτροπή έλαβε μέτρα για τη διασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων. Συγκεκριμένα, τον Ιούνιο του 2020, επικαιροποιήθηκε η οδηγία για την έκθεση σε βιολογικούς παράγοντες (2000/54/ΕΚ) ώστε να συμπεριληφθεί στον σχετικό κατάλογο και ο SARS-CoV-2, καθώς και να αναγνωριστούν οι νέοι κίνδυνοι στον χώρο εργασίας. Η Επιτροπή ενθάρρυνε τους εργοδότες να αξιολογήσουν τους κινδύνους και να λάβουν προληπτικά και προστατευτικά μέτρα για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων, ιδίως για τους εργαζόμενους που έρχονται σε άμεση επαφή με τον ιό. Τον Απρίλιο του 2020 η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές για την επιστροφή στην εργασία μετά την άρση των μέτρων περιορισμού της κυκλοφορίας και, στη συνέχεια, αναπτύχθηκε ένα πρακτικό διαδικτυακό εργαλείο για να βοηθήσει τους εργοδότες στην αξιολόγηση κινδύνου κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει τονίσει πολλές φορές την ανάγκη να βελτιωθεί η προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων. Έχει εγκρίνει ψηφίσματα, στα οποία ζητεί να καλύπτονται από τη νομοθεσία της ΕΕ όλες οι πτυχές που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τη σωματική ή την ψυχική ευημερία των εργαζομένων. Το Κοινοβούλιο έχει επίσης ασκήσει σημαντική επιρροή σε οδηγίες για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Υποστηρίζει την Επιτροπή στις προσπάθειές της να βελτιώσει την παροχή ενημέρωσης προς τις ΜΜΕ. Θεωρεί ότι η εργασία πρέπει να προσαρμόζεται στις ικανότητες και ανάγκες των ατόμων, και όχι το αντίθετο, και ότι τα εργασιακά περιβάλλοντα θα πρέπει να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη τις ειδικές ανάγκες των ευάλωτων εργαζομένων. Το Κοινοβούλιο έχει παροτρύνει την Επιτροπή να διερευνήσει αναδυόμενους κινδύνους οι οποίοι δεν καλύπτονται από την ισχύουσα νομοθεσία, π.χ. η έκθεση σε νανοσωματίδια, το άγχος, η επαγγελματική εξουθένωση και η βία, καθώς και η παρενόχληση στον χώρο εργασίας.
Συγκεκριμένα, η συμβολή του Κοινοβουλίου ήταν καθοριστικής σημασίας για την έγκριση συμφωνίας πλαισίου σχετικά με την πρόληψη των τραυματισμών που προκαλούνται από αιχμηρά αντικείμενα στον νοσοκομειακό και υγειονομικό τομέα, η οποία υπεγράφη από τους κοινωνικούς εταίρους της ΕΕ και εφαρμόστηκε με την οδηγία 2010/32/ΕΕ του Συμβουλίου. Ζήτησε επίσης να βελτιωθεί η ισχύουσα νομοθεσία σχετικά με την προστασία των εγκύων εργαζομένων, καθώς και με την προστασία των εργαζομένων από τις μυοσκελετικές διαταραχές. Περαιτέρω καίρια αιτήματα αποτελούν η θέσπιση οδηγίας που θα καθορίζει ελάχιστες προϋποθέσεις όσον αφορά την αναγνώριση των επαγγελματικών νόσων, και η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας πλαισίου 89/391/ΕΟΚ ώστε να συμπεριλάβει ορισμένες ομάδες εργαζομένων (όπως οι εργαζόμενοι στις ένοπλες δυνάμεις, οι αυτοαπασχολούμενοι, οι οικιακοί βοηθοί και οι εργαζόμενοι κατ’ οίκον).
Τον Ιούνιο του 2010, το Κοινοβούλιο απέρριψε την πρόταση της Επιτροπής για τροποποίηση της οδηγίας σχετικά με τον χρόνο εργασίας των εργαζομένων που εκτελούν κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών, διότι δεν συμφώνησε ότι οι αυτοαπασχολούμενοι εργαζόμενοι θα πρέπει να εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Συνεπώς, η Επιτροπή απέσυρε την πρότασή της.
Στο ψήφισμά του, της 25ης Νοεμβρίου 2015, το Κοινοβούλιο, αντιδρώντας στην έγκριση, από την Επιτροπή, του πλαισίου για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία την περίοδο 2014-2020, εξέφρασε δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι στο πλαίσιο δεν ορίζονται συγκεκριμένοι στόχοι ενώ ζήτησε να συμπεριληφθούν πιο συγκεκριμένα νομοθετικά και μη νομοθετικά μέτρα μετά την ενδιάμεση επανεξέταση του 2016.
Τον Σεπτέμβριο του 2018, το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τρόπους για την επανένταξη των εργαζομένων που αναρρώνουν από τραυματισμούς και ασθένειες σε μια ποιοτική απασχόληση, που βασίζεται σε τρεις πυλώνες: πρόληψη και έγκαιρη παρέμβαση· επιστροφή στην εργασία· και αλλαγή νοοτροπίας έναντι της επανένταξης των εργαζομένων.
Τον Σεπτέμβριο του 2021 η Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων του Κοινοβουλίου ενέκρινε νέα έκθεση νομοθετικής πρωτοβουλίας με συστάσεις προς την Επιτροπή σχετικά με την προστασία των εργαζομένων από τον αμίαντο. Προτείνει την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πλήρη κατάργηση του αμιάντου με στόχο την ασφαλή και οριστική αφαίρεση του αμιάντου από το δομημένο περιβάλλον και, ως εκ τούτου, την καλύτερη προστασία των εργαζομένων και των πολιτών. Προτείνει επίσης την επικαιροποίηση της οδηγίας 2009/148/ΕΚ σχετικά με τον αμίαντο και ζητεί την υποβολή νομοθετικής πρότασης σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών ασθενειών και τη θέσπιση ελάχιστων προδιαγραφών για την αποζημίωση όσων υποφέρουν από επαγγελματικές ασθένειες που συνδέονται με τον αμίαντο.
Πέρα από την τροποποίηση των προτεινόμενων νομοθετικών διατάξεων και την παρακολούθηση και ενθάρρυνση των υπόλοιπων εργασιών της Επιτροπής στον τομέα της υγείας και ασφάλειας, το Κοινοβούλιο προσεγγίζει το ζήτημα και με προορατικό τρόπο, εξετάζει νέους κινδύνους που συνδέονται με την τεχνολογική καινοτομία και τις συναφείς αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας.
Helen Hoffmann
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου